Producentami form wtryskowych są najczęściej niewielkie zakłady o bardzo zróżnicowanym poziomie technicznym. Wiele z nich podejmuje się wykonawstwa form nie zdając sobie sprawy z tego, jak dalece formy te różnią się od konwencjonalnych narzędzi stosowanych w przemyśle metalowym.

Istnieją jednak, wprawdzie nieliczne, narzędziownie produkujące formy najwyższej klasy – odpowiednio do żądań najbardziej wymagających klientów w kraju i za granicą. Najczęściej specjalizują się w wytwarzaniu określonych typów form. Cechuje je dbałość o dobrą renomę i zaufanie odbiorców.
Przy zaostrzającej się konkurencji i równoczesnym wzroście wymogów rynku producenci wyrobów będą zmuszeni do zwiększenia ostrożności przy zamawianiu form. Możliwościom popełnienia błędu można zapobiec przez działania systemowe obejmujące cały proces decyzyjny przy uruchamianiu nowej produkcji. Przyjęcie pewnych ogólnych zasad postępowania, obowiązujących od chwili rozpoczęcia procesu ofertowego aż do odbioru formy, zapobiega dowolności i pozwala uniknąć przeoczeń. Na rys. 1 przedstawiony został schemat postępowania, w którym poszczególne decyzje pociągają za sobą tworzenie dokumentacji obiegowej formy, uściślającej wymagania i zobowiązania stron.


Rys. 1. Decyzje i dokumenty przy zamawianiu formy wtryskowej (kliknij na rys. zobacz powiększenie).

1. Zapytanie ofertowe na formę wtryskową jest dokumentem wyjściowym, w którym formułuje się wymagania stawiane formie i potencjalnemu wykonawcy. Na tej podstawie możliwe jest najpierw racjonalne porównanie otrzymanych ofert, a następnie – po określeniu sposobu spełniania wymagań – wybór narzędziowni według np. kryterium cenowego.
Jeśli oferta składana jest przez zakład nieznany producentowi wyrobów, pożądane jest dodatkowe przedstawienie możliwości technicznych zakładu w zakresie nowoczesnych technologii wykonawczych i technik CAD/CAM oraz podanie listy referencyjnej odbiorców.
Opracowanie oferty cenowej wymaga, oczywiście, przygotowania wstępnej koncepcji rysunkowej formy. Analiza możliwości jak największego udziału elementów handlowych, takich jak znormalizowane korpusy, płyty, napędy, elementy drobne itp., bardzo ułatwia określenie kosztów robocizny, a więc i kalkulację. Możliwość natychmiastowej dostawy tych normalii znacząco skraca czas wykonania formy, co może stanowić dodatkowe kryterium oceny istotne dla zamawiającego. Zysk z wcześniejszego uruchomienia produkcji może być wystarczającym ekwiwalentem wyższej ceny formy. Fakt dużego udziału elementów normalnych wysokiej jakości oraz atestowanych materiałów świadczy o tym, że wykonawca zalicza się już do grupy narzędziowni dobrze zorganizowanych i dbających o trwałość i jakość formy. Jest to wiêc również ważna informacja przy analizie ofert.

2. Ustalenia projektowe wykonania formy pomagają sprecyzować rozwiązanie szczegółowe formy. Nie wszystkie narzędziownie stosują tą formę dialogu z odbiorcą formy. Często odbiorca uważa, że wystarczy mu spełnienie ustaleń ofertowych, a szczegóły rozwiązania pozostawia w rękach wykonawcy. Coraz częściej jednak zamawiający po wybraniu producenta żąda, na podstawie własnych doświadczeń, zastosowania sprawdzonych rozwiązań, jak np.: indywidualnego ustalania stempla i matrycy każdego gniazda z dokładnością ± 0,01 mm; zastosowania modułowej budowy gniazd wymiennych bez zdejmowania formy; zastosowania przez producenta systemu GK określonej firmy; wykonania płyt obudowy (coraz częściej) ze stali nierdzewnych itp. W przypadku niektórych narzędziowni zagranicznych ustalenia projektowe mają objętość książki.
Zaleta tak przeprowadzonej analizy wstępnej jest to, że:
– jednoznacznie są określone żądania zamawiającego,
– nie zostały pominięte istotne uwarunkowania i oczekiwania,
– możliwe jest dokonanie bardzo dokładnej wyceny opartej na rzeczywistej konstrukcji formy,
– określone zostały niezbędne dane produkcyjne: termin uruchomienia produkcji, wydajność i amortyzacja.
Konsekwencją ustaleń projektowych jest konstrukcja formy, która powinna zostać zatwierdzona przez odbiorcę. Jest to wymóg zwyczajowy (również ze względów prawnych) i niezbędny, jeśli ze względów konstrukcyjnych trzeba było odejść od ustalonych założeń.
Niestety, teoria mija się tu często z praktyką, ponieważ powstaje wiele wtryskowni zajmujących się wyłącznie produkcją; pracujący w nich technolodzy są kompetentni w sprawach procesowych, a nie konstrukcyjnych. W takim wypadku należałoby zlecić dokonanie analizy fachowcowi spoza zakładu, ale jest to niewygodne. Spotykane są również i takie patologiczne przypadki, że proces ofertowy wykonania formy wtryskowej jest prowadzony drogą ogłoszeń w prasie. Wygrywająca taki cenowy przetarg narzędziownia po otrzymaniu zaliczki kieruje się najczęściej zasadą: "za te pieniądze ciesz się tym, co dostajesz".

3. Karta prób wewnętrznych formy. (Kwalifikowane narzędziownie najczęściej mają możliwość wykonywania prób form u siebie). Karta ustala kolejność i kompletność prób sprawdzających działanie mechaniczne i sprawność technologiczną formy. W próbie bierze udział konstruktor i prowadzący wykonawstwo narzędzia. Kontrolowany jest stan formy po 24 godz. pracy "na sucho" oraz po dokonaniu serii wtrysków. Godną polecenia jest metoda analizy kolejnych niedotrysków oraz kontrola ciężaru wyprasek otrzymanych z różnych gniazd.

4. Karta operacyjna formowania wtryskowego zawiera informacje o parametrach procesu wtryskiwania, przy których uzyskano poprawne wypraski z zamówionej formy. Zalecane jest stosowanie kontroli wagowej wyrobów dla ustalenia ciśnienia i czasu docisku optymalnego dla przyjętej geometrii kanałów wlewowych i przewężki.
Karta operacyjna zawiera istotną informację, czy zrealizowany został postulat gwarantowanego czasu cyklu.
Dobrze prowadzone próby wskazują na wielkość swobody manewru przy określaniu parametrów procesu. Już po pierwszej próbie wykonywane są niezbędne odpowietrzenia, korekty wymiarowe itp.; gorzej jest, jeśli wiąże się to z wymianą elementów gniazda.

5. Protokół odbioru formy jest podstawą przekazania formy. Próba ta musi być bezwzględnie wykonana z użyciem tego materiału, z którego będzie wytwarzany wyrób. Pożądane jest, aby odbywała się również na maszynie producenta tego wyrobu.

Reasumując: przy zamawianiu i produkcji form powinien być stosowany pewien uporządkowany i sprawdzony w praktyce system postępowania. Przedstawione tu wzory dokumentów są propozycja ujednolicenia tego systemu. Przy ich opracowywaniu korzystałem również ze wzorów stosowanych przez producentów zagranicznych, normy DIN 16764 oraz szwajcarskich zaleceń VKI – Fachgruppe Formenbau. Jednakże najbardziej miarodajne było zdanie i propozycje p. mgr inż. Macieja Kazimierskiego, prowadzącego narzędziownie BMP Sp. z o.o. w Buku k. Poznania.

Będę zobowiązany czytelnikom za nadesłanie swoich propozycji na adres e-mail: plastech@konto.pl Zostaną one podane na stronie www.plastech.tworzywa.com.pl

FORMULARZE do dokumentacji formy (formularze możesz otworzyć w programie Acrobat Reader)

Więcej informacji o formach wtryskowych znajdziesz w książce "Konstrukcja form wtryskowych do tworzyw termoplastycznych" (reprint wydania WNT 1984) - Henryk Zawistowski, Daniel Frenkler.
Źródło: ''

Komentarze

  • Artykuł jest słaby...

    Artykuł jest słaby, pomija szereg istotnych spraw. Dodatkowe pytanie, skąd taka dziwna maniera i nieujawnianie nazwiska autora, czyzby się wstydził artykułu?

  • Słaby to delikatne określenie

    Artykuł przypomina mi studencką pracę przejściową, opartą na skrawkach podanej przez prowadzącego literatury. Tak więc zgadzam się z opinią poprzednika, oraz dokładam swoją : to co zawiera artykuł znane jest mi prawie od 30 lat - właśnie od inż. H. Zawistowskiego.