Rosnący lawinowo na całym świecie obrót gospodarczy substancjami i preparatami chemicznymi, w tym w znacznej mierze niebezpiecznymi, hamowany jest przez bariery związane ze stosowaniem różnych regionalnych systemów bezpieczeństwa.

Tylko w Europie funkcjonują obok siebie dwa systemy bezpieczeństwa chemicznego – jeden w dziedzinie transportu, drugi – w szeroko pojętej dziedzinie obrotu konsumpcyjnego. Podstawą tych oraz innych systemów regionalnych są metody i procedury rozpoznawania zagrożeń stwarzanych przez towary chemiczne oraz kryteria i procedury umożliwiające ich klasyfikację w obrębie danego systemu. Kryteria oceny zagrożeń stwarzanych przez produkty chemiczne w regionalnych systemach bezpieczeństwa chemicznego wynikają niekiedy z przyjętej odmiennej filozofii. Niektóre z nich opierają się tylko na ocenie zagrożeń tzw. ostrych, o skutkach praktycznie natychmiastowych. Inne natomiast stosują kryteria mieszane, tzn. oceniają zagrożenia stwarzane przez produkty chemiczne nie tylko na podstawie skutków natychmiastowych, ale także odległych, nawet pokoleniowych.


W tej sytuacji zróżnicowanie kryteriów oceny w tak odmiennych systemach można by uznać za zasadne w odniesieniu do zagrożeń o skutkach zróżnicowanych w czasie. Zupełnie jednak nieuzasadnione różnice występują w takich systemach w ocenie zagrożeń ostrych, stwarzanych przez te same substancje niebezpieczne. Stosowane są nie tylko odmienne kryteria i sposoby ich klasyfikacji, ale nawet metody badań właściwości niebezpiecznych. Najlepszym przykładem występujących rozbieżności są dwa krajowe systemy bezpieczeństwa związane z obrotem substancjami i preparatami niebezpiecznymi. Pierwszy z nich, nadzorowany przez afiliowanego przy Ministrze Zdrowia Inspektora ds. Substancji i Preparatów Chemicznych, zgodnie z ustawą o substancjach i preparatach chemicznych (Dz.U. Nr 11, poz. 84 z 2001 r.) oraz drugi, wynikający z zapisów Umowy Europejskiej ADR, nadzorowany przez Ministerstwo Infrastruktury, zgodnie z ustawą o przewozie drogowym towarów niebezpiecznych (Dz.U. Nr 199, poz. 1671 z 2002 r.). Oba systemy są implementacją prawa Unii Europejskiej do prawa polskiego. Pełna adaptacja obu systemów, obok unowocześnienia krajowego systemu bezpieczeństwa chemicznego, uwidoczniła także ich wady, wynikające nie tylko z sygnalizowanych wcześniej rozbieżności w zakresie klasyfikacji, ale również w zakresie pakowania i znakowania substancji niebezpiecznych. Wszystkie te wady, poza dużą uciążliwością formalną i możliwością popełniania wielu przypadkowych błędów, generują zbędne koszty obciążające wszystkich uczestników obrotu handlowego, a w następstwie konsumentów. Taki stan rzeczy nie przekłada się oczywiście na istotną poprawę stanu bezpieczeństwa. Ma to również znaczący, negatywny wpływ na bezkolizyjny przepływ towarów w skali globalnej.

Wychodząc naprzeciw tym problemom Międzynarodowa Organizacja Pracy (ILO) uchwaliła w 1989 r. rezolucję dotyczącą harmonizacji systemów klasyfikacji i znakowania przy stosowaniu niebezpiecznych substancji chemicznych w pracy. W ramach wstępnych prac organizacyjnych w 1991 r. ustalono, że dla potrzeb tego przedsięwzięcia zostanie powołana Grupa Koordynacyjna ds. Harmonizacji Systemów Klasyfikacji Substancji Chemicznych (CG/HCCS), wyłoniona spośród ekspertów pracujących w ramach istniejącego Międzynarodowego Programu Bezpieczeństwa Chemicznego, firmowanego przez ILO, Światową Organizację Zdrowia (WHO) i Program ONZ ds. Ochrony Środowiska (UNEP). Program ten został przekształcony i zaplanowany do realizacji, jako Globalnie Zharmonizowany System Klasyfikacji i Oznakowania Produktów Chemicznych (GHS). System miał obejmować zbiór metod badań i całokształt kryteriów technicznych służących do definiowania wartości progowych zagrożeń dla zdrowia i środowiska, uzupełnionych o jednolite zasady ostrzegania przed niebezpieczeństwem. Założenia tego systemu zostały sformułowane w zaleceniach zawartych w raporcie z Konferencji ONZ nt. Środowiska i Rozwoju, która odbyła się w Rio de Janeiro w czerwcu 1992 r.
Realizację priorytetu B Zagrożenia fizyczne programu realizacyjnego systemu powierzono w 1995 r. Komitetowi Ekspertów ONZ ds. Transportu Materiałów Niebezpiecznych, zbiorowego autora „Recommendations on the Transport of Dangerous Goods”. W zaleceniach tych zawarty jest system klasyfikacji materiałów niebezpiecznych, stosowany z niewielkimi modyfikacjami we wszystkich rodzajach transportu. Jego część dotycząca tzw. „zagrożeń fizykochemicznych” została bowiem uznana za najbardziej nowoczesną i dojrzałą spośród systemów klasyfikacyjnych stosowanych w całej gospodarce światowej.

Prace nad priorytetem B były prowadzone w Podkomitecie Ekspertów ONZ ds. Przewozu Materiałów Niebezpiecznych. Podstawowym zadaniem Podkomitetu była uniwersalizacja obowiązujących w transporcie kryteriów klasyfikacyjnych, co pozwoliłoby przenieść te rozwiązania do innych gałęzi gospodarki. Jedną z ważniejszych przesłanek, uwzględnianą podczas prac realizacyjnych, było dążenie do minimalizowania kosztów badań kryterialnych niezbędnych do klasyfikacji i unikanie ich dublowania. Prace w ramach priorytetu B, jako jedyne w Programie GHS, zostały zakończone już 1999 r., a w 2000 r. zostały zatwierdzone na posiedzeniu plenarnym Komitetu Ekspertów ONZ.
W 1999 r. Rada Społeczno-Gospodarcza ONZ (UN ECOSOC) przyjęła Rezolucję nr 1999/65, na podstawie której przeprowadzono restrukturyzację Komitetu Ekspertów ONZ ds. Transportu Materiałów Niebezpiecznych. Obok istniejącego Podkomitetu Ekspertów ONZ ds. Transportu Materiałów Niebezpiecznych (TDG Sub-Committee), powołano do życia nowy Podkomitet Ekspertów ds. Globalnie Zharmonizowanego Systemu Klasyfikacji i Oznakowania Produktów Chemicznych (GHS Sub-Committee). Jego zadaniem było wypracowanie jednolitych metod badawczych, kryteriów i procedur klasyfikacyjnych oraz zasad ostrzegania o zagrożeniach w zakresie szeroko rozumianego obrotu niebezpiecznymi substancjami chemicznymi. Podkomitet miał stanowić unikalne forum wymiany doświadczeń ekspertów z różnych gałęzi bezpieczeństwa chemicznego, pracujących dotychczas w osobnych zespołach. Jego zadaniem było połączenie zarówno w sensie merytorycznym, jak i geograficznym pokrewnych systemów bezpieczeństwa, w szczególności z obszarów transportu, ochrony pracy i środowiska, funkcjonujące dzisiaj w oderwaniu od siebie.

Pierwsze posiedzenie Podkomitetu Ekspertów ds. Globalnie Zharmonizowanego Systemu Klasyfikacji i Oznakowania Produktów Chemicznych odbyło się w genewskim Pałacu Narodów w dniach 9-11 lipca 2001 r. Otworzyła je oficjalnie prof. Danuta Hübner, pełniąca wówczas obowiązki Sekretarza Wykonawczego Europejskiej Komisji Gospodarczej ONZ. Kierowanie pracami Podkomitetu powierzono Paniom K. Headrick (Kanada) i A.L. Sundquist (Finlandia). W jego skład weszło 26 państw, w tym Polska. Status obserwatorów uzyskało wiele organizacji międzynarodowych, w tym m.in.: Międzynarodowa Organizacja Pracy (ILO), Organizacja ds. Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD), Europejska Rada Przemysłu Chemicznego (CEFIC).
W wyniku kolejnych posiedzeń Podkomitetu GHS, odbywających się w cyklu 6-miesięcznym, przy wykorzystaniu istniejącego już poważnego dorobku merytorycznego, uzyskanego na podstawie prac prowadzonych wcześniej w ILO i UN CETDG, w grudniu 2002 r. zatwierdzono założenia systemu GHS. Został on opublikowany po raz pierwszy w postaci obszernej księgi jako dokument ONZ o sygnaturze ST/SG/AC.10/30, zatytułowany „Globally Harmonized System of Classification and Labelling of Chemicals (GHS)”, United Nations, New York and Geneva, 2003. Harmonizacje kryteriów zagrożeń „fizykochemicznych” wypracowane w UNCETDG i kryteriów zagrożeń dla zdrowia wypracowane w ILO/OECD zostały zaakceptowane na ostatnim posiedzeniu Podkomitetu GHS w 2002 r. bez zastrzeżeń. W nieodległej więc przyszłości znikną nieuzasadnione rozbieżności w ocenie zagrożeń stwarzanych przez tę samą substancję w różnych dziedzinach gospodarki i będzie możliwe stosowanie jednolitych kryteriów i mechanizmów klasyfikacyjnych.

Cały artykuł w Rynku Chemicznym 11/2003
Źródło: ''