Jest szansa na powszechne stosowanie inteligentnych i aktywnych opakowań. Żywność, nawet przetworzona, jest wciąż aktywnym biologicznie systemem – wydziela gazy, wilgotność, utlenia się, zmienia kolor – wszystkie te procesy wpływają na ocenę produktu przez konsumentów. W utrzymaniu dobrej jakości produktów żywnościowych pomagają opakowania aktywne i inteligentne – zapewniają zdrowie i bezpieczeństwo klienta, regulując procesy zachodzące wewnątrz i informując o stanie wyrobu.

Współcześni konsumenci bardzo różnią się od tych sprzed kilku czy kilkunastu lat, również pod względem preferencji odnoszących się do dokonywania zakupów i samych opakowań. Ponieważ coraz rzadziej udają się do sklepów (w USA nawet co dwa tygodnie, u nas mniej więcej raz w tygodniu), nabywają produkty o długim okresie przydatności do spożycia. W krajach rozwiniętych coraz częściej do zakupów używają Internetu, wówczas w ogóle nie pojawiają się w sklepie, co bez odpowiednich opakowań byłoby wręcz niemożliwe.
Poza tym klienci przyzwyczajeni są już do ciągłych ulepszeń, nowości, a wiadomo, że o wiele łatwiej jest zmienić pudełko, niż sam produkt. Stąd wielu producentów opakowań wychodzi naprzeciw oczekiwaniom w zakresie estetyki, ale również funkcjonalności. Pomimo tego, większość opakowań na naszych półkach należy do opakowań pasywnych, czyli jedynie chroniących i promujących zawartość. Blisko 20 lat temu powstała idea opakowań aktywnych i inteligentnych, które mogłyby więcej niż chronić i promować. Mogłyby wpływać na przechowywany produkt i przekazywać użytkownikom (konsumentom) informacje o jego stanie, bez naruszania opakowania. Obecnie takie właśnie opakowania zdobywają uznanie konsumentów w wielu krajach.
Opakowania aktywne i inteligentne pojawiły się tam, gdzie społeczeństwo nazwać można komunikacyjnym, a więc w USA, Australii, Nowej Zelandii i Japonii. W Europie Zachodniej są już producenci wytwarzający pierwsze tego typu opakowania, ale w większości nadal prowadzone są prace nad ich wprowadzeniem. Ułatwić ma to projekt Unii Europejskiej ACTIPAK (przewidziany na lata 1999-2001) obejmujący ocenę bezpieczeństwa, efektywności oraz wpływu na środowisko opakowań aktywnych i inteligentnych oraz utworzenie w tej dziedzinie przepisów prawnych.
Na czym polega "aktywność" i "inteligencja" opakowania? Podstawowa funkcja aktywnego opakowania polega na tym, że wpływa ono na produkt, głównie przedłużając czas jego przydatności do spożycia. Poprawia także walory smakowe i utrzymuje niezmieniony kolor produktu.
Aktywność jest możliwa dzięki temu, że:
» sam materiał opakowaniowy jest "nasączony" odpowiednią substancją (np. związkami potasu lub enzymami)
» konstrukcja opakowania pozwala na regulowanie procesów chemicznych wewnątrz (np. wydala tlen na zewnątrz opakowania, co zapobiega utlenianiu się produktu)
» zastosowano zmodyfikowaną atmosferę (MAP – modificated atmosphere), która hamować będzie rozwój bakterii i pleśni.
Stosowane są także inne zabiegi pobudzające aktywność opakowania, np. pojemnik z włożoną do wewnątrz, osobno opakowaną substancją (proszkiem), która hamuje rozwój mikroflory, a więc psucie się produktów. Ten wariant jest jednak niebezpieczny dla konsumentów, ponieważ mogą ów dodatek pomylić z przyprawą, a nie nadaje się on do spożycia.
Jednym z producentów opakowań aktywnych jest firma Alert Packaging z Irlandii, która wytwarza już opakowania do kuchni mikrofalowych. Opakowanie składa się z folii wielowarstwowej z metalizowanego poliestru i celofanu, które – połączone – są odporne na wysokie temperatury (w kuchence mikrofalowej sięgają one rzędu 2200 stopni). Pozwala ono na przyrządzenie produktu wcześniej zamrożonego charakteryzującego się takimi samymi właściwościach, jak przyrządzony w sposób tradycyjny. Poza tym same otwierają się podczas nagrzewania, pozwalając na odparowanie wilgoci. Cały proces trwa 4 minuty. Tak więc opakowanie aktywne jest zaprojektowane, aby zmieniać stan zapakowanej żywności albo pomagać w jej odpowiednim przyrządzeniu i dawać pewność, że właściwości produktu przez cały czas jego obecności na rynku będą niezmienne i w pełni odpowiadające oczekiwaniom klientów. Ponieważ opakowanie przedłuża okres świeżości, to i czas dostępności wyrobu na półkach sklepowych staje się dłuższy.
Opakowania inteligentne "wyczuwają" otoczenie – ich możliwości odnieść można do definicji inteligencji, która mówi o zdolności rozumienia sytuacji i znajdowania na nie właściwych, celowych reakcji. Opakowanie analizuje w tym przypadku wpływ otoczenia na stan produktu i informuje o tym stanie konsumentów. Z punktu widzenia konsumenta jest to funkcja niezmiernie użyteczna. Opakowanie może informować kolorem etykiety, np. ciepłe piwo – etykieta ciemnieje, chłodne – jaśniejsza. Konsument może być ostrzegany o przekroczeniu terminu przydatności do spożycia czy też o nieodpowiednich warunkach transportu, bądź składowania. Od strony technicznej proces taki jest skomplikowany i dosyć kosztowny, ponieważ opakowanie wymaga nowoczesnych mikroprocesorów, susceptorów oraz barwników. Przykładem opakowań inteligentnych są te stosowane do półproduktów, które należy przygotować w domu – podczas podgrzewania, pieczenia w kuchniach mikrofalowych czy tradycyjnych mówią o tym, kiedy produkt jest gotowy do spożycia. W większości przypadków opakowania informują zmianą koloru, a do tego konieczne są specjalne farby, takie jak np. atrament termochromatyczny 767 BK oferowany przez niemiecką firmę Domino. Czasami inteligentnym nazywa się także takie opakowanie, które rozpoznaje kształt zabezpieczonego wyrobu i nie pozwala mu się przesuwać, podtrzymując na stałym miejscu. Niestety brak tutaj szczegółów technicznych, ponieważ większość prac jest na etapie prototypów i eksperymentów, ale z pewnością niedługo zobaczymy na naszych półkach sklepowych opakowania, które będą efektywniej dbały o jakość wyrobu i bezpieczeństwo klientów. Niektóre firmy planują już wprowadzenie opakowań, które same będą się komunikowały z kasą, podając cenę i rodzaj produktu, albo też będą "głosem" informowały o właściwościach towaru, reklamując go i zachwalając niezdecydowanym. Są to jednak projekty wymagające rozwiązań systemowych, a więc jeszcze bardziej skomplikowanych, niż omawiane wcześniej.
Opakowania aktywne i inteligentne to tylko początek zmian, na które należy się przygotować. Znane są już projekty inteligentnych budynków i magazynów, projekty inteligentnych lodówek czy całych kuchni, które podłączone do Internetu ułatwią zarządzanie domem czy raczej pomogą rozwiązać problem planowania i dokonywania zakupów. Z pomocą w codziennym życiu idą także nowoczesne opakowania.
tekst pochodzi z czasopisma "NOWOCZESNY MAGAZYN"