Stale wzrasta na świecie ilość podrabianych produktów. Leki, kosmetyki, alkohole czy części samochodowe to grupy produktów fałszowanych w skali masowej. Walka z fałszerzami jest prawdziwym wyzwaniem dla przemysłu.

Wprowadzane ostatnio nowe systemy zabezpieczeń produktów i opakowań umożliwiają ich szybką i skuteczną identyfikację w ciągu logistycznym oraz zabezpieczają przed podrabianymi wyrobami. Opakowania tworzywowe z zatopionymi na stałe identyfikatorami RFID zapewniają możliwość opisania pełnej charakterystyki zawartości i natychmiastowy odczyt danych skanerem radiowym.

Tworzywa sztuczne stanowią powszechnie stosowany materiał do produkcji opakowań, a nowe systemy identyfikacji opakowań coraz częściej prezentowane są na branżowych imprezach wystawienniczych. Podrabiane produkty, wprowadzane do obrotu towarowego, stanowią już duży problem. Szacuje się, że sprzedaż podrabianych leków w Europie sięga 10% łącznej wartości sprzedaży. Znacznie gorzej wygląda sytuacja w krajach afrykańskich, azjatyckich oraz w Ameryce Południowej. Wprowadzanie na rynek sfałszowanych leków stanowi duże zagrożenie dla życia i zdrowia pacjentów.

Nielegalne interesy prowadzone są przez dobrze zorganizowane międzynarodowe organizacje przestępcze, posiadające własne kanały dystrybucji. Wśród specjalistów wykrywających fałszerstwa powszechnie uważa się, że technicznie bardzo trudno stwierdzić autentyczność produktów. Jest też powszechna zgoda, że uwierzytelnienie produktu nie należy do końcowego konsumenta.

Obowiązkiem producentów, dystrybutorów oraz ustawowych organów administracji jest zapewnienie takich warunków, aby do konsumenta dotarły tylko autentyczne, atestowane produkty. W wielu krajach podejmowane są kroki zaradcze, mające na celu zaostrzenie odpowiedzialności karnej za wprowadzanie na rynek fałszowanych produktów oraz wprowadzenie nowych zabezpieczeń technologicznych, umożliwiających skuteczną identyfikację.

Kody kreskowe na opakowaniach jednoznacznie identyfikują produkty, ale takie opakowania są stosunkowo łatwe do skopiowania. Markowe produkty rynkowe, zarówno leki, jak kosmetyki czy alkohole, rozpoznawalne są przez większość konsumentów dzięki swoim charakterystycznym opakowaniom i to właśnie te droższe artykuły są w większym stopniu narażone na fałszerstwa zorganizowanych grup przestępczych. Szeroki zakres zabezpieczeń obejmuje funkcjonalne etykiety typu first-opening-protection stanowiące dowód autentyczności i świadectwo nienaruszenia zawartości.

Przedsiębiorstwa farmaceutyczne często wykorzystują na swoich opakowaniach widoczną cechę w postaci hologramu lub wytłoczenia, druk przy zastosowaniu specjalnego atramentu bądź dwuwymiarowy kod. Widoczne elementy cechuje nie tylko bardzo niski poziom bezpieczeństwa, lecz również konieczność dodatkowego szkolenia personelu. Hologramy przestają już spełniać swoją zabezpieczającą funkcję, a wiele azjatyckich przedsiębiorstw proponuje usługi holograficzne po bardzo przystępnych cenach.

Doskonalsze techniki bezpieczeństwa, niewidoczne dla nieuzbrojonego oka, wymagają środków detekcji. Najbardziej popularnym rozwiązaniem jest niewidoczny atrament, np. typu UV (widzialny pod światłem ultrafioletowym), typu IR (widzialny w widmie podczerwonym) lub atrament termoreaktywny. W celu stwierdzenia autentyczności atramentów wystarcza lampa emitująca światło w wymaganym zakresie długości fal lub źródło ciepła. Wadą atramentów jest to, że są łatwo dostępne na rynku. Zabezpieczenie zapewniają chemiczne znaczniki albo dodatki do atramentu, znaczniki magnetyczne lub wykorzystujące zasadę kodu DNA. Występujące często problemy ze specjalnymi atramentami lub dodatkami związane są z logistyką i procedurami produkcji, jak: czyszczenie ciśnieniowe, temperatura, wzajemne oddziaływanie z innymi chemikaliami.

Odróżnienie markowego produktu od falsyfikatu uzyskuje się w świecie ostatnio coraz częściej przez zastosowanie nowoczesnych i skutecznych sposobów zabezpieczeń, jakimi są: mikrotagi RFID oraz zminiaturyzowane lub niewidzialne drukowanie. Technologia identyfikacji radiowej RFID (Radio Frequency Identification) upowszechniana zaledwie od kilku lat, rozwija się bardzo szybko, a każdy kolejny dzień przynosi przykłady nowych aplikacji. RFID wykorzystuje sygnały radiowe małej mocy do przepływu informacji pomiędzy czytnikiem a znacznikiem umieszczonym na przedmiocie lub opakowaniu.

Technologia umożliwia jednoczesną identyfikację wielu niewidocznych bezpośrednio przedmiotów (nieruchomych lub będących w ruchu). Podstawowe elementy systemu RFID to: identyfikator (pasywny lub aktywny), czytnik i oprogramowanie. Pasywny identyfikator RFID składa się z układu scalonego i anteny. Wykorzystuje energię sygnału radiowego czytnika, która wzbudza prąd indukcyjny zasilający kondensator układu elektronicznego transpondera. Gdy napięcie ładujące przekroczy ok. 0,6 V, przez diodę prostowniczą płynie prąd ładujący drugi kondensator, który jest źródłem energii dla układu pamięci oraz nadajnika radiowego. W rezultacie następuje emisja radiowa indywidualnego kodu cyfrowego oraz zawartych danych.

Aktywny identyfikator RFID zawiera własne źródło zasilania. Tagi aktywne mają większe rozmiary, większy zasięg (kilkanaście do kilkudziesięciu metrów) i są droższe. Mają stosunkowo długą żywotność, sięgającą nawet kilku lat. Identyfikatory (transpondery, tagi) oferowane są w postaci krążków, prostopadłościanów i płaskich kart lub cienkich, elastycznych etykiet (smart label). Pojemność pamięci identyfikatora dobierana jest do konkretnego zastosowania i zawarta jest najczęściej w przedziale od kilkudziesięciu bajtów do kilku megabajtów.

Optymalna lokalizacja identyfikatora nie wymaga kontaktu wzrokowego, co umożliwia optymalne zabezpieczenie przed uszkodzeniem. Odczyt etykiety następuje w momencie pojawienia się oznakowanego obiektu w zasięgu działania anteny czytnika. Podczas przesyłania informacji wykorzystywane są systemowe algorytmy kontroli i weryfikacji odczytu i zapisu danych. Czytniki RFID mogą identyfikować równocześnie wiele różnych transponderów i to niezależnie od warunków otoczenia, takich jak: brak oświetlenia, wysoka temperatura (do 200°C), wilgoć, zabrudzenie czy zapylenie. Identyfikacja różnorodnych produktów w zbiorczym opakowaniu odbywa się bez jego otwierania. Jedyne przeszkody to te, które mogą zakłócać przepływ fal radiowych. RFID zapewnia szybką identyfikację, natychmiastowe zbieranie danych oraz ich szybkie gromadzenie i przechowywanie.

Dzięki technologiom RFID można dokładnie zlokalizować oznaczony produkt (pojedyncza jednostka, paczka, paleta, kontener), śledzić jego wędrówkę poprzez cały łańcuch logistyczny: od producenta do konsumenta. Jest to najdoskonalszy, kompleksowy sposób gromadzenia danych o produkcie i zarządzania zasobami. Nowa technologia umożliwi wykorzystanie danych czujników, sygnalizujących przekroczenie dopuszczalnych temperatur składowania w określonym przedziale czasowym. Informacje takie są szczególnie przydatne w przemyśle spożywczym, farmaceutycznym i kosmetycznym. Zastosowanie wtopionych tagów RFID w opakowaniach tworzywowych substancji niebezpiecznych oraz innych specyficznych środków chemicznych umożliwia błyskawiczną i pełną identyfikację zawartości.

Duże postępy obserwuje się w rozwoju systemów identyfikacji leków. Dwie podstawowe funkcje to zabezpieczenie rynku przed wprowadzaniem podrabianych produktów (tanich i często szkodliwych) oraz możliwość pełnej identyfikacji określonych leków u klienta. Dynamiczny rozwój systemów RFID wymaga globalnej standaryzacji z możliwością wykorzystania transmisji danych poprzez Internet. Elektroniczny kod produktu (EPC) umożliwia włączenie systemu RFID w logistyczną sieć funkcjonującą poprzez Internet w czasie rzeczywistym.

Technologia RFID może być połączona ze standardowymi systemami cechowania i sprawdza się nadzwyczaj dobrze. Dzięki swojemu rozmiarowi niewielka etykieta łatwo może być połączona z opakowaniem. Końcowy odbiorca wprowadzający lek na rynek dysponuje specjalnym kodem dostępu, zapewniającym maksimum bezpieczeństwa danych. Cyfrowy odczyt i redagowane zmiany prowadzone są przy wykorzystaniu stosownego szyfru, który indywidualnie jest podłączony do odpowiedniej wersji programu komputerowego klienta. System jest elastyczny i prosty w działaniu.

RFID ma pewne wady, z których podstawową jest niewątpliwie jeszcze zbyt duża cena: mniej więcej 5 eurocentów (w zależności od komplikacji i wymaganej funkcjonalności). Zarówno adaptacja opakowania przez dodanie na nim elektronicznego taga, jak i śledzący informację program zapisany w chipie muszą być dobrze przemyślane. RFID będzie zajmować bardzo istotną pozycję ochrony przed fałszerstwem, podając „ślad i trop” produktu w łańcuchu logistycznym.

Cyfrowy software i wykorzystanie techniki elektronicznej przynoszą nowe rozwiązania badania autentyczności znakowanych przedmiotów i otwierają nową erę w rozpoznawaniu produktów i dokumentów. Gwałtowny rozwój technik informatycznych otwiera drzwi nowym możliwościom. Ciekawe rozwiązanie o nazwie Cryptoglyph ™ ma już komercyjne zastosowanie. Technologia opracowana została przez szwajcarską firmę AlpVision SA, dostawcę cyfrowych rozwiązań druku zabezpieczającego. Nowa technologia sprowadza się w zasadzie do:

- drukowania niewidzialnych mikro punktów na całej powierzchni pierwotnego i wtórnego opakowania, tzn. papierze, kartonie lub folii blister. Mikrokropki są niewidzialne i rozłożone na całą powierzchnię opakowania, co uniemożliwia ich skopiowanie, odtworzenie lub usunięcie;

- niewidzialne mikropunkciki zawierają zaszyfrowane informacje, które mogą być odczytane przy użyciu klucza kodowego. Proces detekcji jest wyjątkowo bezpieczny.

Nadrukowane mikropunkciki są uwzględnione w projekcie opakowania przed jego drukowaniem i są niewidzialne dla nieuzbrojonego oka. Są bardzo trudne do rozróżnienia, nawet z pomocą szkła powiększającego, ponieważ kropki są przemieszane z drobnymi wadami znajdującymi się na powierzchni zadrukowanego materiału. Powoduje to efektywne zamaskowanie wygenerowanego nadruku. Wykorzystanie obecności powierzchniowych wad materiału jest jedną z wyjątkowych cech technologii AlpVision.

Program komputerowy odczytu jest oparty na rozwiniętym sygnale detekcji, realizowanym przy użyciu standardowego skanera płaskiego lub telefonu komórkowego z kamerą cyfrową. Wśród szeregu innych funkcji, Cryptoglyph ™ wskazuje natychmiast fałszywe produkty, sprawdza kontrolne szyfry dystrybutora. Na zabezpieczenie składają się tysiące punktów kodujących dane. Wykorzystanie standardowych skanerów cyfrowych i odpowiedni program komputerowy umożliwiają sprawdzenie, czy opakowanie jest autentyczne i zawiera odpowiednie dane. System współpracować może z wieloma standardowymi programami graficznymi, gwarantuje wyjątkowy poziom zabezpieczenia i uniemożliwia niepowołany dostęp.

Optyczne procesy badania autentyczności wymagają specjalnych źródeł światła dla stwierdzenia mikroskopowych różnic powierzchni kontrolowanych materiałów. W przypadku technologii AlpVision wystarcza normalne światło i standardowy sprzęt. Kamera cyfrowa poprzez program komputerowy stwierdza autentyczność próbki i pomyślne zakończenie cyklu identyfikacji. Rozwiązanie Figerprint™ nie wymaga żadnego dodatkowego znakowania lub modyfikacji linii produkcyjnej. Technologia Cryptoglyph™ skutecznie skrywa identyfikacyjne dane w postaci ogromnej ilości mikropunktów.

Powierzchnia papieru lub kartonu zawsze zawiera niedoskonałości w postaci wtrąceń cząstek drewna albo innych substancji, które nie są widoczne nieuzbrojonym okiem. Punkciki nadruku są starannie zamaskowane w obrębie braków zadrukowanego opakowania i uniemożliwiają wszelkie próby zewnętrznej manipulacji. W zależności od zastosowania, techniki drukowania, koloru kartonu i atramentu, rozmiary kropek zmieniają się w przedziale od 10 μm do 80 μm. Poziom bezpieczeństwa wzrasta z obniżeniem kontrastu i zmniejszeniem rozmiarów kropki. Odczyt informacji zawieranej w niewidzialnym znakowaniu jest oparte na modelu matematycznym i statystycznej analizie, która nie identyfikuje indywidualnych punktów, ale polega na zaawansowanym procesie detekcji powierzchni.

Przytoczony powyżej przypadek odniesiony do przemysłu opakowań i zabezpieczającego autentyczność druku ma dwa istotne znaczenia. Po pierwsze, przemysłowa drukarka opakowaniowa może zapewnić produkcję opakowań przez producentów używających standardowych drukarek i typowego atramentu. Po drugie, producent może chronić swoje produkty bez zawiadomienia drukarni, że opakowanie zawiera niewidzialną cechę bezpieczeństwa. Ograniczona zostaje ilość stron uczestniczących w procesie zabezpieczania produktu, co pozostaje nie bez wpływu na poprawę bezpieczeństwa.

Cryptoglyph™ jest jedyną technologią w świecie zapewniającą niewidzialne znakowanie za pomocą zwykłego atramentu na standardowej drukarce (offset, rotograwiura, drukarki cyfrowe, itd.). Technologia nie wymaga żadnej zmiany grafiki opakowania. Zaletą jest łatwe zintegrowanie technologii z wszelkimi aktualnymi procesami przemysłowego drukowania. Przemysłowe drukarki wykorzystywane w produkcji opakowań farmaceutycznych stosują już sprawdzoną technologię, poprawiając jakość zabezpieczeń. Proces jest komercyjnie rozpowszechniany przy wykorzystaniu połączonych technik: nadruku i detekcji. Uwierzytelnienie autentyczności przedmiotu przez porównanie obrazu powierzchni z zapamiętanym wzorcem cyfrowym zajmuje zaledwie kilka sekund.

Firma Rondo AG w Allschwil (Szwajcaria), znany producent opakowań drukowanych dla przemysłu farmaceutycznego, zastosowała nową technologię w przemysłowych liniach offsetowych. W odróżnieniu od konwencjonalnych, widocznych elementów zabezpieczeń, dzięki niewidocznemu znakowaniu niemożliwe jest usunięcie elementu zabezpieczenia bez widocznego naruszenia lub uszkodzenia opakowania.

Wprowadzane nowe systemy bezpieczeństwa przez producentów powodują, że fałszowanie wyrobów nie jest proste z uwagi na skuteczny sposób kontroli w całym łańcuchu logistycznym: od producenta, poprzez dystrybutorów, aż do punktu sprzedaży. Zabezpieczenie produktów jest w większości realizowane nawet bez wiedzy konsumenta. Producenci i ustawowe organy administracji państwowej muszą ściśle współpracować ze sobą, a poprzez ciągłe monitorowanie skali zagrożenia określać skuteczne sankcje karne. Producenci muszą inwestować w nowe techniki bezpieczeństwa, by dysponować technologiami umożliwiającymi szybkie testy sprawdzające wiarygodność partii, a niezbędne prawodawstwo ma zagwarantować efektywną reakcję w stosunku do nierzetelnych dystrybutorów i fałszerzy. Dla wielu towarów konsumpcyjnych opakowanie stanowi najłatwiejszy do zabezpieczenia element.

Technologia Cryptoglyph™ ma wyjątkowe cechy. Zasadnicza idea bezpiecznej identyfikacji polega na wykonaniu produktu unikalnego, jak linie papilarne palca. Tanie i efektywne znaki identyfikacyjne są zaszyfrowane i nanoszone w niewidzialny sposób na znakowaną powierzchnię. Zastosowanie takich znaków umożliwia automatyczną identyfikację, a przy okazji są odporne na uszkodzenie i nieusuwalne. Technologia opracowana została, by chronić i uwierzytelniać opakowania, palety i etykiety, może być jednocześnie używana z innymi technologiami. Nowych rozwiązań, opartych na tej samej technologii cyfrowej, użyto do zabezpieczenia banknotów i zapewnienia operatywnych usług bankowych w trybie online.

Nowa technologia cyfrowa wykorzystuje tanie skanery płaskie i telefony komórkowe z kamerami cyfrowymi. Zapewnia globalny dostęp do sieci informacyjnych i usług. Nie jest wymagany specjalny, drogi papier, karton bądź folia ani dodatkowy specjalistyczny sprzęt. Wystarcza zwykły skaner i użytkowy program komputerowy. Podobnie identyfikuje się już żetony w kasynach hazardowych, drogie części samochodowe, a nawet napoje i żywność.