Rozpoczęcie oraz zakończenie działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania, przetwarzania, składowania, konfekcjonowania oraz sprzedaży produktów rolnych i spożywczych przeznaczonych na eksport należy zgłosić Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych - zakłada rządowy projekt ustawy, którego pierwsze czytanie odbędzie się na tym posiedzeniu Sejmu.

Projekt ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych reguluje całość tej problematyki, lecz nie dotyczy produktów wytwarzanych na własny użytek lub sprzedawanych bezpośrednio przez producenta konsumentowi oraz materiału siewnego roślin rolniczych, ogrodniczych i zielarskich, o których mówi ustawa o nasiennictwie.
Projekt dostosowuje polskie przepisy do wymagań unijnych.

Definicje i wymogi
Pod pojęciem "artykuł rolno-spożywczy" rozumie się: produkty rolne, środki spożywcze oraz wyroby tytoniowe. Jakość handlową artykułów rolno-spożywczych definiuje się jako właściwości organoleptyczne (np. zatęchły zapach zboża), fizykochemiczne (m.in. oznaczenia glutenu dla skupowanego zboża) i mikrobiologiczne (np. ustalenie klas dla skupowanego mleka) tych produktów. O jakości produktu decyduje również wymiar, wielkość, masa, jego wygląd, oznakowanie, prezentacja oraz opakowanie.

Projekt określa również ogólne wymagania dotyczące jakości artykułów importowanych, eksportowanych oraz przeznaczonych na rynek wewnętrzny. Wszystkie produkty mają spełniać takie same warunki (szczegółowo określi je rozporządzenie).

Opakowanie produktu powinno zapewniać więc zachowanie cech istotnych dla danego rodzaju artykułu. Produkty wprowadzone do obrotu mają być oznakowane w języku polskim (z wyjątkiem przeznaczonych na eksport) w sposób czytelny, zrozumiały i widoczny. Informacja ma zawierać nazwę artykułu oraz inne dane, które umożliwią nabywcy identyfikację produktu. Nazwa artykułu powinna precyzyjnie informować nabywcę o rodzaju produktu oraz umożliwić jego odróżnienie od innych podobnych, a także zawierać dane o procesach technologicznych stosowanych w produkcji (takich jak: sproszkowanie, wędzenie, liofilizowanie, zagęszczenie oraz zamrażanie).

Oznakowanie nie może wprowadzać w błąd konsumenta (co do tożsamości, rodzaju, właściwości, składu, ilości, pochodzenia oraz sposobu produkcji), nie może sugerować, że produkt posiada właściwości, których faktycznie nie ma lub mają je również inne artykuły.

Zakazuje się używania sformułowań przypisujących produktom właściwości zapobiegania lub leczenia chorób (wyjątkiem są środki dietetyczne oraz mineralne wody lecznicze). Do artykułów nie opakowanych lub znajdujących się w opakowaniach zbiorczych powinno dołączać się te informacje, a towary opakowane mają posiadać je na etykiecie, obwolucie lub zawieszce trwale przymocowanej.

Minister do spraw rynków rolnych ma określić w rozporządzeniu zasady i sposób znakowania środków spożywczych i używek w opakowaniach.

Jedna instytucja zamiast dwóch
Inspekcję Skupu i Przetwórstwa Artykułów Rolnych oraz Centralny Ośrodek Standaryzacji zastąpi Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych. Jej organami będzie: główny inspektor oraz wojewódzcy inspektorzy. Główny inspektor to centralny organ administracji rządowej, podległy ministrowi do spraw rynków rolnych, powoływany i odwoływany przez premiera na wniosek szefa resortu rolnictwa.

Wojewódzkich inspektorów będzie powoływał i odwoływał wojewoda na wniosek głównego inspektora.

Do zadań głównego inspektora należy koordynowanie oraz nadzorowanie działalności wojewódzkich inspektorów.

Ci ostatni będą mieli prawo przeprowadzać m.in. wyrywkową kontrolę towarów, a w jej efekcie np. zakazać wprowadzenia do obrotu artykułu nie spełniającego wymagań jakości handlowej czy źle transportowanych lub składowanych albo zarządzić zniszczenie towaru lub przeklasyfikować artykuł do niższej klasy. Decyzje wojewódzkich inspektorów w tych sprawach mają być natychmiast wykonane.

Eksporterzy produktów rolnych i spożywczych muszą zgłosić wojewódzkim inspektorom zamiar wywozu artykułów za granicę w terminie, który umożliwi przeprowadzenie kontroli, nie później jednak niż w ciągu 48 godzin, a w wypadku artykułów podlegających szybkim zmianom biochemicznym - 24 godziny.

Pozwoli to objąć kontrolą - zdaniem autorów projektu - wszystkie produkty nie objęte systemami zarządzania jakością (np. ISO).

Wojewódzkiemu inspektorowi należy również zgłosić podjęcie oraz zakończenie działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania, przetwarzania, składowania, konfekcjonowania oraz sprzedaży artykułów rolno-spożywczych przeznaczonych na eksport (obowiązuje siedmiodniowy termin). Nie dotyczy to rolników rozpoczynających działalność rolniczą oraz obrotu detalicznego artykułami rolno-spożywczymi.

Inspektorzy mogą również, na wniosek zainteresowanego przedsiębiorcy, oceniać jakość handlową produktu, a jeżeli artykuł spełnia wymagania przewidziane w przepisach - wydać świadectwo jakości handlowej. Rozporządzenia wykonawcze określą wzór świadectwa oraz stawki opłat pobieranych za oceny oraz wystawienie świadectwa.

Projekt przewiduje karę grzywny za: utrudnianie kontroli organom inspekcji; wprowadzanie do obrotu produktów złej jakości; niezgłoszenie wojewódzkiemu inspektorowi rozpoczęcia lub zakończenia działalności gospodarczej.

Specjalny znak
Artykułom rolno-spożywczym wyprodukowanym z surowców pochodzenia krajowego ma być przyznawany na dwa lata znak jakości. Wniosek o jego nadanie składa producent do Głównego Inspektoratu Jakości Handlowej Artykułów Rolno- Spożywczych. Przyznaje go szef resortu rolnictwa, po zasięgnięciu opinii głównego inspektora. Minister może, na wniosek głównego inspektora, cofnąć przyznany znak przed upływem dwóch lat, jeżeli produkt przestanie spełniać wymagania dotyczące jakości. Wzór znaku określi minister.

Klasy jakości artykułów rolno-spożywczych mogą oceniać, na zlecenie przedsiębiorców, rzeczoznawcy wpisani do rejestru prowadzonego przez wojewódzkiego inspektora właściwego ze względu na miejsce zamieszkania tej osoby. Warunkiem wpisu jest posiadana wiedza z dziedziny zasad klasyfikacji danego artykułu, potwierdzona egzaminem przed komisją kwalifikacyjną powołaną przez głównego inspektora. Rejestr rzeczoznawców prowadzi się z podziałem na rodzaje artykułów rolno-spożywczych.

Ustawa ma wejść w życie 1 stycznia 2002 r. Przedsiębiorcy, którzy w tym dniu będą prowadzić działalność gospodarczą w zakresie wytwarzania, przetwarzania, składowania, konfekcjonowania oraz sprzedaży artykułów rolno-spożywczych przeznaczonych na eksport, będą musieli zgłosić ją inspektorowi w ciągu trzech miesięcy od tej daty.