Zaniepokojenie pogarszającym się stanem środowiska naturalnego, wśród zdających sobie sprawę z wynikającego stąd zagrożenia dla życia na ziemi, wyraża się w coraz liczniejszych inicjatywach, zmierzających do istotnej poprawy w tym zakresie. Dotyczy to również dziedziny opakowań, w której coraz większy nacisk kładzie się na ograniczanie uciążliwości dla środowiska naturalnego, co znalazło swoje odbicie w Dyrektywie Unii Europejskiej 94/62/EC: "O opakowaniach i odpadach opakowaniowych", z którą powinno być zharmonizowane polskie ustawodawstwo.

Istnieje wiele możliwości dla zmniejszania niekorzystnego wpływu opakowań na środowisko naturalne. Celowi temu służy między innymi przewidywanie i dostosowywanie opakowań już w fazie projektowania, do określonych form odzysku poużytkowego. Osiągnięciu tego celu niewątpliwie sprzyja seria norm PN-EN od13429 do13432, obejmujących ocenę opakowań z punktu widzenia tzw. redukcji "u źródła", przez obniżanie zużycia materiałowego do funkcjonalnie uzasadnionego minimum, wielokrotne stosowanie opakowań, recykling materiałowy, spalanie z odzyskiem energii, biodegradację z kompostowaniem.

Wyrazem dążenia do zmniejszania uciążliwości opakowań dla środowiska naturalnego było niewątpliwie uruchomienie produkcji ciągle rozszerzającego się asortymentu opakowań z kompozytów tworzyw sztucznych z surowcami mineralnymi. Pierwsze materiały opakowaniowe tego typu szwedzkiej firmy Ecolean AB, o ogólnej nazwie Ecolean Materials, (skrót ELM), zaistniały na rynku krajowym w wyniku działalności polskiego przedstawicielstwa firmy /Ecolean Poland Sp. z o.o./. Aktualnie rozprowadzane są również w kraju w/w kompozyty innego zagranicznego producenta. Podejmowana jest też produkcja w kraju. Warto podkreślić, że wprowadzenie do tworzywa surowców mineralnych, rzutuje na:

• wzrost sztywności, często korzystny w warunkach przetwórstwa na maszynach opakowaniowych
• wzrost gramatury, niejednokrotnie rekompensowany możliwością stosowania folii o niższych grubościach

Korzyści ekologiczne związane z wytwarzaniem i stosowaniem kompozytów tworzyw sztucznych z surowcami mineralnymi określone przez niezależną firmę konsultingową z USA, na podstawie przeprowadzonej oceny cyklu życia (LCA) przedstawiono we wcześniejszej publikacji wortalu Opakowania. Korzyści te wynikają głównie z znacznie mniejszych w stosunku do porównywanych opakowań emisji do powietrza i wody, mniejszego zużycia energii oraz mniejszej ilości odpadów. Udostępnienie przez firmę Ecolean AB nowych informacji dotyczących korzyści ekologicznych omawianych kompozytów w porównaniu z innymi materiałami, a także uzyskanych nowych osiągnięć i spostrzeżeń, skłania do ich zaprezentowania.

Asortyment i charakterystyka funkcjonalna materiałów i opakowań

Z szerokiego asortymentu materiałów i opakowań ELM, obejmującego zarówno folie giętkie jak i sztywne oraz opakowania z tych folii, a także butelki formowane przez wytłaczanie z rozdmuchem, aktualnie w kraju stosowane są:

• folie giętkie głównie do maszynowego pakowania oraz opakowania z tych folii
    Lean Cover
    Lean Pouch
• opakowania typu Lean Pack

Folie Lean Cover bazujące na polietylenie i zawierające surowce mineralne rozłożone na całej grubości, dostępne są w odmianach: [1]

• folie półprzezroczyste Lean Cover Opal (LCO)
• folie Lean Cover White (LCW), o obniżonej przepuszczalności promieniowania UV
• folie Lean Cover Carbon Black (LCCB), z warstwą zabezpieczającą przed promieniowaniem UV
W zależności od typu, folie Lean Cover mogą zawierać nawet do 60% surowców mineralnych, rozłożonych w całej masie folii. Przy tak dużych zawartościach surowców mineralnych, polipropylen czy polietylen, może być uznany jako spoiwo użyte do ich związania. Podstawowe zastosowanie folii Lean Cover stanowią owinięcia produktów w postaci "kostek" tłuszczów stałych (masło, margaryna, smalec), a także mięsa mielonego, drożdży, lodów i sera. Owinięcia tego typu, zwykle formowane są w tzw. "gnieździe", z produktem lub bez produktu.
Przy formowaniu owinięcia bez produktu, jest on następnie dozowany do gniazda, w którym następuje kolejno zaginanie zakładek bocznych, a następnie górnych, które po uformowaniu wokół produktu stanowią zakładki dna. Kolejność formowania zakładek przy owijaniu produktów w postaci kostek obrazuje rys. 1.
Rys. 2
przedstawia przykładowe zastosowanie folii Lean Cover do pakowania masła, smalcu oraz drożdży.
Przed ukazaniem się na rynku folii Lean Cover, do tego rodzaju rozpowszechnionego systemu pakowania nie nadawały się folie z tworzyw sztucznych ze względu na ich właściwości sprężyste i wynikający stąd brak możliwości pakowania przez owijanie bez trwałego łączenia uformowanych zakładek. Praktyka wskazuje na bardzo dobre wyniki uzyskiwane przy stosowaniu owinięć Lean Cover do masła osełkowego.
rys. 1
Owinięcie z folii Lean Cover może ściśle przylegać do osełki przez cały okres użytkowania masła. Stopniowe pobieranie masła, przechowywanego w lodówce nie wymaga rozwijania osełki, a może być dokonywane wyłącznie od otwartej górnej strony owinięcia, podczas gdy zarówno dolna jak i boczna powierzchnia owinięcia szczelnie przylegają do osełki. Po pobraniu porcji masła, specyficzne właściwości folii Lean Cover, umożliwiają dokładne zamknięcie owinięcia, poprzez zagięcie obrzeży górnych, ściśle przylegających do produktu i osłaniających osełkę od górnej strony owinięcia. W efekcie tak użytkowane masło osełkowe, przechowywane w lodówce w szczelnie przylegającym owinięciu, bez pozostawionej warstwy powietrza pomiędzy produktem i opakowaniem wyraźnie lepiej i dłużej zachowuje dobrą jakość, w porównaniu z dotychczasowym klasycznym systemem owinięć masła w kostkach. Odgrywa to szczególne znaczenie w przypadku rodzin o małej liczebności, których jest obecnie coraz więcej.
Folie Lean Cover nadają się również do formowania owinięć na skręt, tzw. "twist wrap". Użyty w tym przypadku materiał opakowaniowy musi charakteryzować się z jednej strony zadawalającą wytrzymałością w fazie skręcania owinięcia. Z drugiej strony natomiast nadany owinięciu skręt musi być na tyle trwały, aby nie następowało otwieranie owinięcia powodujące wypadanie produktu. Ta ostatnia właściwość
rys. 2.
Folie Lean Cover i przykłady ich zastosowań

jest bardzo trudna do osiągnięcia w przypadku folii z tworzyw sztucznych.
Folie Lean Cover W mogą być także użyte do pakowania w poziomym systemie h.f.f.s., formowania, napełniania i zamykania przez zgrzewanie (system Flow Pack - rys. 3) np. przy pakowaniu lodów tzw. "na patyku". Okazało się bowiem, że przy występujących w tym przypadku stosunkowo niewielkich obciążeniach formowanych spoin, znaczny udział surowców mineralnych w warstwie zgrzewanej nie stanowi przeszkody w uzyskiwaniu spoin o zadawalającej wytrzymałości.

rys. 3
Schemat poziomego systemu formowania, napełniania i zamykania przez zgrzewanie produktów uformowanych (h.f.f.s.)

W przypadku szeregu produktów w postaci kostek, folie Lean Cover CB, a nawet i Lean Cover W mogą być wykorzystywane w analogicznych zastosowaniach jak laminaty z udziałem folii Al. Niższe gramatury folii Lean Cover, oraz korzystne relacje cenowe porównywanych materiałów, stwarzają realne szanse na uzyskanie efektów ekonomicznych.
Jakkolwiek folie w których wszystkie warstwy zawierają surowce mineralne, wykazują podatność do zgrzewania, to jednak pionowy systemie formowania, napełniania i zamykania przez zgrzewanie (v.f.f.s. - rys. 4), z uwagi na dynamiczne oddziaływanie produktu na świeżo uformowaną i nie całkowicie jeszcze zestaloną spoinę wymaga materiału, w którym warstwa przewidziana do zgrzewania nie jest wypełniana surowcami mineralnymi.

rys. 4
Schemat pionowego systemu formowania napełniania i zamykania przez zgrzewanie (v.f.f.s)

System v.f.f.s. z uwagi na opory występujące zarówno na kołnierzu formującym jak i na cylindrze zgrzewającym, wymaga ponadto stosowania folii o obniżonym współczynniku tarcia.
Istotne rozwiązanie w przypadku produktów wymagających wysokiej barierowości, stanowi współwytłaczany materiał wielowarstwowy, w którym barierowość w stosunku do tlenu, zapewnia cienka warstwa kopolimeru etylenu z alkoholem winylowym (EVOH). Kopolimer ten w warunkach współwytłaczania nie łączy się z warstwami poliolefinowymi, stąd też konieczne jest użycie warstw wiążących. Dla zachowania barierowości w stosunku do tlenu, kopolimer EVOH wymaga zabezpieczenia przed dostępem wilgoci, które w przypadku materiałów ELM, zapewniają zewnętrzne w stosunku do kopolimeru EVOH warstwy poliolefinowe.
Na rys. 5 przedstawiono porównanie przenikalności tlenu przez folie o tej samej grubości, w zależności od rodzaju polimeru. Rys. 6 obrazuje przenikalność tlenu folii Ecolean z warstwą kopolimeru EVOH o dwu różnych grubościach.



rys. 5
Przenikalność tlenu folii z różnych polimerów o tej samej grubości (przy temp. 20 st. C i 65% w.w.)


rys. 6
Przenikalność tlenu folii Ecolean z warstwą kopolimeru EVOH o dwu różnych grubościach.

W trójwarstwowej współwytłaczanej folii Lean Pouch surowce mineralne zawiera wyłącznie warstwa środkowa. Folia ta jest przeznaczona głównie do automatycznego pakowania mleka spożywczego, (rys. 7), a także do soków owocowych. W wyniku wyższej sztywności folii Lean Pouch w porównaniu z folią PE-LD, korzystniejszej z punktu widzenia maszyny pakującej, możliwe jest stosowanie folii o znacznie niższych grubościach, nawet poniżej 60 µm. Uwzględniając typową grubość wykorzystywanej w tym zastosowaniu folii PE-LD ok. 80 µm, folia Lean Pouch, pomimo wzrostu ciężaru właściwego powodowanego obecnością surowców mineralnych może charakteryzować się gramaturą niższą o kilkanaście procent.
Opakowania Lean Pack, (rys. 8), stanowiące po napełnieniu torebkę stojącą, w postaci wygodnego w użytkowaniu dzbanka, wykonywane są z folii giętkiej trójwarstwowej, w której surowce mineralne zawiera tylko warstwa środkowa. Warstwę od strony produktu stanowi kopolimer olefinowy o szczególnie dobrej zgrzewalności, natomiast warstwa zewnętrzna wytwarzana jest z polipropylenu. Opakowania Lean Pack, do zakładu napełniającego dostarczane są w postaci zwoju zgrzanych ze wszystkich stron płaskich wykrojów, w których dopiero przed napełnianiem, na maszynie pakującej odcinana jest końcówka szyjki opakowania, co zabezpiecza przed skażeniem mikrobiologicznym. Opakowania tego rodzaju przeznaczone są głównie do mleka i płynnych produktów mleczarskich, a także soków owocowych. Polipropylen, występujący w warstwie zewnętrznej opakowania Lean Pack, w porównaniu z PE-LD, z którego wykonywane są folie do pakowania mleka spożywczego, charakteryzuje się wyższą sztywnością oraz znacznie wyższą odpornością na przenikanie substancji aromatycznych.

rys. 7.
Folia Lean Pouch i jej zastosowanie do mleka.

rys. 8.
Napełnione opakowania Lean Pack
Porównanie przenikalności aromatycznych substancji wzorcowych wskazuje, że w przypadku folii z polipropylenu, bardzo nieznaczną przenikalność tych substancji, stwierdzano dopiero po upływie miesięcy, podczas gdy folie z PE-LD, wyraźną przenikalność, wykazywały już po upływie godzin. Produkt w opakowaniu z folii PE-LD, będzie znacznie łatwiej przejmował obce zapachy z otoczenia, w porównaniu z opakowaniem Lean Pack.

Do najnowszych rozwiązań opakowań Lean Pack należy opakowanie "Lean Pack Air" przedstawione na rys. 9, w kraju obecnie wykorzystywane do mleka, a także do jogurtu pochodzącego z Litwy. Przy opracowywaniu tego opakowania firma Ecolean AB kierowała się ideą dalszego zwiększenia wygody konsumenta. Cel ten osiągnięto w wyniku nowego rozwiązania uchwytu oraz poprzez wyeliminowanie konieczności stosowania nożyczek przy opróżnianiu opakowania. Zastosowanie uchwytu zawierającego sprężone powietrze, wprowadzane w procesie napełniania opakowania, usztywniło konstrukcję, umożliwiając łatwe opróżnianie opakowania, trzymanego za uchwyt jedną ręką. Odpowiednie miejscowe osłabienie materiału w wylewowej części opakowania, wzdłuż zaznaczonej linii, umożliwia oddarcie końcówki szyjki wzdłuż tej linii (tzw. "tear off").
Opakowania Lean Pack nadają się do podgrzewania produktów w zamkniętych opakowaniach do temperatury 80 st. C, w kuchenkach mikrofalowych. Uzyskano już również opakowania Lean Pack z wielowarstwowego materiału wysoko barierowego z udziałem kopolimeru EVOH, z przeznaczeniem do mleka o przedłużonym okresie przechowywania, utrwalanego w systemie UHT. W przypadku krótszych okresów przechowywania produktów, opakowania Lean Pack stanowią rozwiązanie konkurencyjne, w stosunku do pudełek z tektury powlekanej tworzywami sztucznymi (bez udziału folii aluminiowej). Gramatura folii w dwu litrowym opakowaniu Lean Pack, kształtuje się na poziomie o ok. 40% niższym, w porównaniu z gramaturą tektury powlekanej, wykorzystywanej w analogicznym zastosowaniu.
Recykling opakowań Lean Pack sprowadza się do uzyskania regranulatu, który z powodzeniem wykorzystywany jest na warstwę środkową niektórych rodzajów materiałów ELM, podczas gdy recykling tektury powlekanej tworzywami sztucznymi jest znacznie bardziej złożony i wymaga oddzielenia tworzyw sztucznych od tektury.
rys. 9
Napełnione opakowania Lean Pack Air
Ocena sanitarno higieniczna materiałów i opakowań Ecolean

Jak wiadomo do listopada 2002 roku istniał w kraju obligatoryjny system oceny sanitarno higienicznej materiałów i wyrobów przewidzianych do kontaktu z żywnością. Materiały opakowaniowe i opakowania z tworzyw sztucznych, mogły być wykorzystane do kontaktu z żywnością po uzyskaniu świadectwa Państwowego Zakładu Higieny (PZH). Na podstawie dokumentacji wymaganej przez PZH i przedstawionej przez producenta firmę Ecolean AB oraz wyników badań migracji globalnej w wymaganym zakresie, polskie przedstawicielstwo uzyskało świadectwa PZH, dla materiałów i opakowań Ecolean, stosowanych w Polsce.

W wyniku harmonizacji przepisów krajowych z wymogami UE, w zakresie żywności i materiałów do kontaktu z żywnością, zostały wydane Ustawy to jest z dnia 6 września 2001r. (Dz. U., Nr 128, poz. 1408) wraz ze zmianami z dnia 27 sierpnia 2003 (Dz. U., Nr 171, poz. 1662).

Zgodnie z podstawowym wymaganiem tych Ustaw: "Materiały i wyroby wprowadzane do obrotu, użytkowane w normalnych lub możliwych do przewidzenia warunkach nie mogą powodować:
• migracji polegającej na przenikaniu substancji z tych materiałów do żywności w ilościach stanowiących zagrożenie dla życia lub zdrowia człowieka
• zmian w składzie żywności lub zmian powodujących pogorszenie się jej cech organoleptycznych"

W miejsce dotychczasowego obligatoryjnego systemu oceny higieniczno sanitarnej materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością, nowe Ustawy, podobnie jak to ma miejsce w krajach UE, wprowadzają zasadę odpowiedzialności producenta.

W zakresie materiałów i wyrobów z tworzyw sztucznych obowiązuje już też rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 11 lipca 2003 (Dz. U., Nr 158, poz. 1535). Rozporządzenie to zawiera wykaz substancji, których stosowanie jest dozwolone w procesie wytwarzania i przetwarzania materiałów i wyrobów z tworzyw sztucznych, a także sprawdzania zgodności tych materiałów i wyrobów z ustalonymi limitami.
Zarówno wymienione Ustawy jak i Rozporządzenie są zharmonizowane z przepisami UE, w tym przede wszystkim z Dyrektywą 2002/72/EC.

Dla wszystkich stosowanych w kraju materiałów i opakowań Ecolean firma Ecolean Poland Sp. z o.o., uzyskała certyfikaty na znak bezpieczeństwa B [2], na podstawie badań wykonanych w akredytowanym laboratorium COBRO, obejmujących między innymi badania migracji oraz ocenę sensoryczną. Podstawę wykonanych badań migracji stanowiły procedury badawcze, opracowane na podstawie wymagań Dyrektyw Unii Europejskiej: 82/711/EEC, 85/572/EEC, i 97/48/EC oraz zaleceń norm europejskich: EN 1186-1, EN 1186-7 i EN 1186-14.

W stosunku do limitu migracji globalnej określonego zgodnie z ustaleniami Dyrektywy 2002/72/EC na poziomie 10 mg/m², uzyskane wyniki migracji były znacznie niższe, a w krańcowych przypadkach nawet wielokrotnie niższe. Podkreślić warto, że poza świadectwami PZH oraz certyfikatami na znak B, firma Ecolean dysponuje certyfikatami wydanymi przez szwedzki Instytutu Normpack, zawierającymi również wyniki badań migracji oraz potwierdzenie zgodności materiałów i opakowań ELM z przepisami zawartymi w powołanych dyrektywach Unii Europejskiej, oraz z przepisami higieniczno sanitarnymi niemieckiego BgVV, a także zakres stosowania poszczególnych materiałów i opakowań. [3]
Certyfikaty tego typu łącznie z deklaracjami zgodności producenta będą miały niewątpliwie istotne znaczenie, w warunkach nowych w kraju zasad oceny higieniczno sanitarnej materiałów i wyrobów przewidzianych do kontaktu z żywnością.

Charakterystyka ekologiczna materiałów ELM

Minimalizacją niekorzystnego wpływu własnej działalności na środowisko naturalne oraz dążeniem do obniżenia zużycia zasobów naturalnych, głównie ropy naftowej kierowała się firma Ecolean AB, podejmując inicjatywę uruchomienia w roku 1966 produkcji materiałów ELM. Niewątpliwie najpełniejszą i najbardziej miarodajną ocenę stopnia uciążliwości dla środowiska każdego wyrobu, w tym również opakowania, może zapewnić rzetelnie przeprowadzona ocena LCA (Life Cycle Assesment), w pełnym cyklu życia wyrobu to jest od pozyskania zasobów naturalnych, aż do poużytkowego zagospodarowania analizowanego wyrobu. Stosowane kryteria oraz wyniki oceny przeprowadzonej dla kilku wersji opakowań dotychczas stosowanych oraz opakowań z materiałów ELM, jako rozwiązań alternatywnych, przeprowadzonej przez niezależną firmę Franklin Associates z USA. [4].

Warto przypomnieć, że na podstawie ocen LCA porównywanych opakowań obejmujących:
• dwulitrowe opakowania do soków owocowych typu Lean Pack w stosunku do pudełek z kartonu powlekanego tworzywami sztucznymi,
• owinięcia do tłuszczów stałych z folii Lean Cover, w stosunku do folii Al z powłoką z tworzyw sztucznych,
• kubki termoformowane a 250 g z folii Lean Sheet w stosunku do tego samego typu kubków z PP oraz PS,
wykazano, że opakowania z ELM są o 30 do 70% mniej uciążliwe dla środowiska, w stosunku do samych tworzyw sztucznych oraz z tektury i folii Al powlekanych tworzywami sztucznymi [4], a ponadto umożliwiają zaoszczędzenie 30 do 60% zasobów naturalnych głównie ropy naftowej. Poza przedstawionymi i omówionymi wcześniej wynikami, w ostatnim czasie producent materiałów i opakowań skompletował dodatkowe dane obrazowo ilustrujące oddziaływanie na środowisko, związane z wytwarzaniem stosowanych w dziedzinie opakowań tworzyw sztucznych, materiałów papierniczych i folii Al w porównaniu z materiałami ELM.

Zdaniem autora celowe jest zaprezentowanie tych porównań.
Rys. 10 przedstawia porównanie oddziaływania na środowisko wyrażające się zużyciem energii, na rys. 11 porównano ilość odprowadzanej zanieczyszczonej wody, rys. 12 ilustruje ilości emitowanych gazów uznawanych za odpowiedzialne za ocieplanie klimatu, a rys. 13 przedstawia ilości powstających odpadów stałych.[5] Spalanie materiałów ELM zapewnia uzysk cieplny powyżej 7 MJ/kg, zachowując zgodność z ustaleniami Rady Europy.[6]

rys. 10
rys. 11

Odpady materiałów Ecolean mogą być zagospodarowane poprzez recykling materiałowy i wykorzystane w postaci tacek, pojemników, palet oraz wyrobów drewnopodobnych.
Ekologiczne, funkcjonalne i ekonomiczne zalety kompozytów tworzyw sztucznych z surowcami mineralnymi, stosowanych w dziedzinie opakowań, skłoniły również innych producentów zarówno w kraju jak i zagranicą, do podejmowania ich produkcji. Pojawiają się też w kraju dystrybutorzy będący przedstawicielami innych poza Ecolean AB, zagranicznych producentów omawianego typu kompozytów.


rys. 12
rys. 13

Literatura

1. P.Gassne: Filozofia produkcji Ecolean Materials, - referat wygłoszony w gmachu Sejmu RP podczas seminarium zorganizowanego przez Forum Odpowiedzialnego Biznesu pod patronatem Przewodniczącego Sejmowej Komisji Ochrony Środowiska Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, Warszawa 27.11.2000
2. Certyfikaty na znak bezpieczeństwa B:.. B/16/63/03, B16/64/03, B/16/5/04
3.Certyfikaty Instytutu Normpack ze Szwecji, dla folii: Lean Cover CB, Lean Cover W, Lean Cover Opal, Lean Pouch, oraz opakowań Lean Pack
4. Life Cycle Impact Analysis, Franklin Associates (USA), Report prepared for Ecolean AB, 1999
5. Opracowanie firmy Ecolean AB na podstawie materiałów: Franklin Associates (Life Cycle Inventories conducted in USA), Raportu Europejskiego Stowarzyszenia Producentów Polimerów (APME), Environmental Report from Stora Enso of Finland oraz Norwegian Talc
6. M. Harbom, P. Gassne: Ecological advantages of Ecolean new packaging material, -referat wygłoszony podczas XII Konferencji Międzynarodowego Stowarzyszenia Badawczych Instytutów Opakowaniowych (IAPRI), Warszawa, 18 - 20.06.2001

W artykule wykorzystano fotografie materiałów i opakowań ELM, dostarczone przez firmę Ecolean Poland Sp. z o.o. Warszawa

Komentarze

  • Polski producent folii ekolin

    Śledząc najnowsze tendencje i przemiany we współczesnym opakowalnictwie wyrobów, SUARK-PAK opracował nową technologię produkcji folii EKO-ekolin. Stały nacisk na badania i rozwój w tym przypadku zaowocował ulepszeniami. Technologia produkcji folii opakowaniowej EKO-ekolin daje bowiem nowe możliwości. Istotny jest skład folii opakowaniowej oparty na minerałach, który klasyfikuje surowiec do grupy materiałów biodegradalnych. Tel-(+48 62) 761-99-43

  • POCHWALNA

    Uważam że moło jest wiadomosci na ten temat , ale dzieki temu artykułowi znalalazłam rzeczy mi potzrebne rzeczy i z tego powodu bardzo dziękuje pozdrawiam papa

  • rodzaje opakowań

    Dziękuję za artykuł, szczególnie część, która dotyczyła opakowań na tłuszcze w formie kostek. Przydałyby się też rodzaje opakowań na pozostałe tłuszcze zwierzęce i roślinne, wymagania jakie muszą spełniać te opakowania itp.. ale i tak dziękuję!