Światowy rynek PET rośnie w bardzo szybkim tempie. Jednak jeszcze szybciej powstają nowe zdolności produkcyjne, tak że obecnie jest ich zbyt dużo w stosunku do zapotrzebowania. Nadmiar dotyczy przede wszystkim Azji, która jest regionem zarówno największej podaży, jak i największego popytu na PET. Rynek europejski jest znacznie lepiej zbilansowany. Widoczny niedobór podaży we wschodniej części regionu został ostatnio zrównoważony poprzez nowe inwestycje w Polsce, Rosji, a przede wszystkim na Litwie.

PET, czyli poli(tereftalan etylenu) jest polimerem wykorzystywanym do produkcji włókien poliestrowych, butelek i folii. Otrzymywany jest najczęściej poprzez polimeryzację oczyszczonego kwasu tereftalowego (PTA) z glikolem etylenowym.

Światowy rynek PET

W 2004 r. wytworzono na świecie około 40 mln t/r. PET. Najwięcej, bo aż 65 % produkcji kierowane jest na włókna poliestrowe, 27% (ok. 11 mln t/r.) przeznacza się na granulat butelkowy, a pozostałe 8% służy do produkcji folii i innych wyrobów. Struktura zużycia PET jest zróżnicowana w zależności od regionów świata. W Azji produkcja włókien pochłania 85% wytwarzanego PET, natomiast w Europie dominuje produkcja opakowań.



Światowe zdolności produkcyjne PET oszacowano w 2005 r. na co najmniej 55 mln t/r. i są to tylko wytwórnie bazujące na PTA.

Najwięcej tworzywa wytwarza się w Azji, tj. ok. 27 mln t/r., z czego 23 mln ton przeznacza się na produkcję włókien poliestrowych i 4 mln ton na butelki. Europa dostarcza tylko ok. 4 mln ton PET, z czego blisko połowę stanowi granulat butelkowy.

Granulat butelkowy

Światowe zdolności produkcyjne granulatu butelkowego są szacowane na 13,5 mln t/r., a jego zużycie na ok. 11 mln ton. Rynek charakteryzuje się nadmiarem mocy produkcyjnych w stosunku do zapotrzebowania, co jest zauważalne zwłaszcza w regionie Azji i Pacyfiku. Tam, według firmy consultingowej DeWitt&Co, moce produkcyjne granulatu butelkowego PET wykorzystywane były w 2004 r. zaledwie w połowie. W tym samym czasie Ameryka i Europa wykorzystywała swoje zdolności wytwórcze poli(tereftalanu etylenu) w 89-95%.

Popyt na polimer butelkowy w 2006 r. rośnie w tempie 10-12%, w Europie 7-8%, w Azji ponad 10%, w Ameryce Północnej 5-6% i w Ameryce Południowej 20%. Do czynników wpływających na rekordowy wzrost popytu na butelkowy PET w Europie należy zaliczyć Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej w Niemczech i upalne tegoroczne lato, które spowodowały zwiększone spożycie napojów.

Europejscy producenci PET

Europejskie zdolności produkcyjne PET wynoszą ok. 4 mln t/r. i zostały zlokalizowane głównie we Włoszech, Hiszpanii, Niemczech i na Litwie. W wyniku przejęć i konsolidacji największym producentem w br. została hiszpańska firma La Seda de Barcelona. Kolejne miejsce zajmuje dotychczasowy lider, Voridian, należący do firmy Eastman, następnie Equipolymers, należący do DOW i kolejno litewska firma Neo Group.



Rozwój mocy produkcyjnych PET w Europie Środkowo-Wschodniej Rozbudowa zdolności produkcyjnych w Europie Środkowo-Wschodniej w krótkim czasie może spowodować nadpodaż produktu w regionie, pomimo dotychczasowego deficytu i przewidywanego wzrostu popytu. Część granulatu PET znajdzie nabywców na rynku europejskim, zwłaszcza niemieckim. Pozostała ilość będzie skierowana na rosnący w szybkim tempie rynek rosyjski i ukraiński, gdzie będzie stanowić konkurencję dla dotychczasowych dostawców koreańskich, korzystających z Kolei Transsyberyjskiej.



Rosja

Popyt na PET w Rosji był szacowany w 2004 r. na 350-400 tys. t/r. W okresie 2002-04 zużycie poli(tereftalanu etylenu) w Rosji wzrosło o 55,8%. Pierwszą i jedyną w tym czasie instalację polimeru w Rosji posiadał Sibur-PETF, należący do Gazpromu. Jednostka o zdolnościach produkcyjnych 53 tys. t/r. została uruchomiona w połowie 2003 r. w Tver. Jej moce były zbyt małe w stosunku do zapotrzebowania kraju, które było zaspakajane importem, głównie z Korei Południowej (2003 r.-308 tys. t, 2004 r.- 226 tys. t). Podjęto więc szereg inwestycji, które do 2008 r. mają zwiększyć moce produkcyjne PET w Rosji do ok. 600 tys. t/r. Pozwoli to na zaspokojenie krajowego popytu na polimer, którego wzrost jest obecnie na poziomie 10-12%.

Już na początku br. firma Senege New Polymers Plant Ltd. (Senezh), należąca do Europlast, uruchomiła pierwszą linię PET w Solnechnogorsku, niedaleko Moskwy, o zdolnościach 93 tys. t/r. Druga o podobnej wielkości zostanie wybudowana do końca 2008 r. Grupa Europlast, powstała w 1997 r. posiada w Rosji siedem wytwórni preform PET. Własna fabryka granulatu pozwoli uniezależnić się jej od dostaw surowca.

Kolejną przygotowywaną do oddania w Rosji wytwórnią polimeru jest sprywatyzowana na początku 2005 r. jednostka firmy Polief, w Blagoveshchensku, która będzie posiadać moce wytwórcze na poziomie 120 tys. t/r. PET i 230 tys. t/r. PTA. Według ostatnich doniesień CIREC uruchomienie jej przewidziane jest na grudzień br. Kompleks Polief budowano od kilku lat, jednak ani lokalny, ani federalny budżet nie pozwalał na ukończenie inwestycji, co zmusiło władze do sprzedania firmy. Wybrano ofertę firmy Selena, ale konkurujące z nią w przetargu firmy Sibur (Gazprom) i LUKoil zaskarżyły decyzję do sądu.

W 2007 r. ma zostać uruchomiona w Dzerzhinsku (Nizhniy Novgorod region) na terenie Korund wytwórnia PET o mocy 154 tys. t/r. Inwestorem jest NB-Petal, największy producent preform w Rosji, wspólnie z Petrochemical Holding. Termin uruchomienia, początkowo planowany na 2006 r., został przesunięty w związku z reorganizacją w firmie.

Litwa

W Kłajpedzie, w pobliżu portu morskiego, dwie firmy niezależnie od siebie zainwestowały w ostatnim czasie w ponad 0,5 mln t/r. zdolności produkcyjnych PET. Firma Neo Group (dawniej Nemuno Bangos Group, należąca do austriackiej grupy inwestycyjnej Petrochemical Holding) wybudowała wytwórnię poli(tereftalanu etylenu) na 308 tys. t/r., bazującą na technologii Zimmer.



Uruchomienie pierwszej linii na 154 tys. t/r. miało miejsce w końcu ub.r. Druga linia miała zostać ukończona w połowie br. Wytwórnia Neo Group będzie jedną z największych, zintegrowanych z surowcem wytwórni PET w Europie, gdyż wspólnie z firmą Interquisa (należącą do Cepsa, hiszpańskiej firmy z branży energii i petrochemii) buduje w pobliżu instalację PTA na 600 tys. t/r. Planowany termin uruchomienia to początek 2008 roku. Właścicielem drugiej wytwórni tworzywa, o zdolnościach produkcyjnych 225 tys. t/r. zlokalizowane w Kłajpedzie jest Orien PET, należący do hinduskiego producenta poliestrów.

Białoruś

Białoruski producent włókien poliestrowych Mogilevkhimvolokno dysponuje zdolnościami PET na poziomie 124 tys. t/r. Firma planuje intensywną rozbudowę całego łańcucha poliestrowego. W przyszłym roku zamierza uruchomić nową jednostkę polikondensacji PET o zdolności 80 tys. t/r. i wyłączyć starą linię produkcyjną o mocy 44 tys. t/r. Całkowite zdolności wyniosą wtedy 160 tys. t/r. Realizacja kolejnych projektów pozwoli firmie w 2010 r. wytwarzać poli(tereftalan etylenu) na poziomie 468 tys. t/r. Obok instalacji PET ma powstać wytwórnia PTA, który w całości będzie zużywany na miejscu do produkcji polimeru. PTA, jako ekonomicznie bardziej opłacalny, ma zastąpić stosowany obecnie DMT.

Ukraina

Na Ukrainie nie ma wytwórni PET, jak również jakichkolwiek informacji na temat planowanych inwestycji.

Ukraiński rynek poli(tereftalanu etylenu) oceniany w 2004 r. na 119 tys. ton rozwija się dynamicznie i z danych statystycznych wynika, że wzrost ten nabiera tempa. W latach 2000-2004 rósł średnio 20% na rok, w 2004 r. wzrósł o 26%, a w 2005 r. o 33%.

Polski rynek PET

Polski rynek poli(tereftalanu etylenu) szacowany jest na 180-200 tys. t/r., a jego roczny wzrost kształtuje się na poziomie 7%. Obecnie moce wytwórcze instalacji produkujących PET wynoszą 240 tys. t/r. i należą do dwóch producentów: SK Eurochem (Włocławek) oraz do Boryszew SA Oddział Elana w Toruniu.



SK Eurochem

Spółka SK Eurochem, której współudziałowcami są m.in. koreański koncern chemiczny SK Chemicals i Anwil SA, uruchomiła w połowie ub.r. nową instalacje PET na 120-140 tys. t/r. we Włocławku. Koszt inwestycji wyniósł 70 mln USD. Fabryka produkuje granulat PET wykorzystywany w przemyśle tworzyw sztucznych, przede wszystkim do produkcji butelek.

Elana

Spółka posiada trzy jednostki PET o łącznej zdolności wytwórczej 120 tys. t/r. Firma rozpoczęła produkcję tworzywa w 1963 r. W styczniu 2005 r. Elana SA została przejętą przez Boryszew SA i działa obecnie pod nazwą Boryszew SA Oddział Elana w Toruniu.

Do głównych produktów Elany należą włókna cięte, włókna ciągłe oraz granulat butelkowy PET. Udział firmy w polskim rynku wynosi odpowiednio dla tych produktów: 42%, 32% i 50%.

Instalacja do produkcji polimeru butelkowego (SSP – solidstate polycondensation) o mocy produkcyjnej 75 tys. t/r. została uruchomiona w marcu 2003 r. Poprzednie dwie czynne instalacje funkcjonujące w spółce Elana-Pet wytwarzały ok. 48 tys. t/r. produktu (były to włókna poliestrowe do zastosowań m.in. w produkcji tkanin, dzianin, firan, koronek, poduszek i kołder). Łącznie po otwarciu nowej instalacji zdolność produkcyjna Elany wyniosły ponad 120 tys. ton.

Polski handel zagraniczny PET

W 2004 r. zaimportowano do Polski 109 tys. ton PET o wartości 106 mln euro, a wyeksportowano 26 tys. ton za 22 mln euro. W roku następnym, w związku z uruchomieniem instalacji we Włocławku sytuacja w polskim handlu zagranicznym zmieniła się całkowicie. Eksport wzrósł o 81 tys. ton, import natomiast obniżył się o 22 tys. ton.